Kızak yağı, takım tezgahlarının kayar yataklarını ve kızaklarını yağlamak için geliştirilmiş, yüzeye tutunan ve yapışma-kayma (stick-slip) etkisini önleyen özel bir yağdır. Hidrolik yağ ise gücü basınçla iletmek için tasarlanır. Bu nedenle iki yağın katkı yapısı, yüzeye tutunma davranışı ve sudan ayrışma özellikleri birbirinden farklıdır.
Bu yazıda kızak yağının tezgahta tam olarak ne yaptığını, hidrolik yağdan hangi noktalarda ayrıldığını ve hangi durumda hangi yağın kullanılması gerektiğini anlatıyoruz. Kızak yağı çeşitleri ve tedarik için kızak yağı sayfamızı da inceleyebilirsiniz.
Kızak Yağı Ne İşe Yarar?
Torna, freze, taşlama ve işleme merkezlerinde tabla, araba ve kafa gibi hareketli üniteler kızaklar üzerinde hareket eder. Bu hareket genellikle yavaş, hassas ve yük altında gerçekleşir. Kızak yağının görevi, bu yüzeyler arasında kesintisiz bir yağ filmi oluşturarak hareketin düzgün ve tekrarlanabilir olmasını sağlamaktır.
İyi bir kızak yağından beklenen başlıca özellikler şunlardır:
- Yapışma-kaymayı önleme: Düşük hızda hareketin sarsıntılı, kesik kesik olmasını engeller; ölçü hassasiyetini korur.
- Yüzeye tutunma: Özellikle dikey kızaklarda yağın akıp gitmeden yüzeyde kalmasını sağlar.
- Aşınma koruması: Yük altında metal-metal temasını azaltır.
- Korozyon koruması: Soğutma sıvısı sıçramasına maruz kalan yüzeyleri pastan korur.
- Soğutma sıvısından ayrışma: Tanka karıştığında emülsiyona dağılmak yerine ayrışarak yüzeyden alınabilmesi beklenir.
Yapışma-kayma (stick-slip) nedir?
Yapışma-kayma, iki yüzey arasındaki durgun sürtünmenin hareket halindeki sürtünmeden belirgin şekilde yüksek olduğu durumlarda görülür. Tabla önce yerinde kalır, kuvvet arttıkça birden kayar ve yeniden durur. Bu döngü, işlenen yüzeyde titreşim izlerine, ölçü sapmalarına ve konumlama hatalarına yol açar.
Sorun en çok hassas konumlama gerektiren işlerde, düşük ilerleme hızlarında ve ağır tablalarda kendini gösterir. Taşlama tezgahlarında yüzeyde dalgalanma izleri, işleme merkezlerinde ise ölçü tekrarlanabilirliğinde bozulma olarak fark edilir.
Kızak yağlarındaki sürtünme düzenleyici katkılar, durgun ve hareketli sürtünme arasındaki farkı azaltarak bu etkiyi önler. Standart hidrolik yağlarda bu katkılar genellikle bulunmaz; bu nedenle hidrolik yağ kızakta kullanıldığında yapışma-kayma sorunu ortaya çıkabilir.
Kızak Yağı ile Hidrolik Yağ Arasındaki Fark
İki yağ da mineral baz yağ ve katkılardan oluşur, hatta aynı viskozite sınıfında olabilir. Ancak tasarım amaçları farklıdır:
| Özellik | Kızak yağı | Hidrolik yağ |
|---|---|---|
| Temel görev | Kayar yüzeyleri yağlamak, düzgün hareket sağlamak | Basınçla güç iletmek, pompa ve valfleri korumak |
| Sürtünme davranışı | Yapışma-kaymayı önleyen sürtünme düzenleyiciler içerir | Genellikle bu amaçla katkılandırılmaz |
| Yüzeye tutunma | Yapışkanlık sağlayan katkılarla yüzeyde kalır | Serbest akması, kolay filtrelenmesi istenir |
| Yük taşıma | Kayar yüzeyler için yük taşıma ve EP katkıları | Pompa aşınmasına karşı aşınma önleyici katkılar |
| Tipik standart sınıf | DIN 51502 CGLP | DIN 51524 HLP / HVLP |
| Tipik viskozite | ISO VG 68 (yatay), ISO VG 220 (dikey, ağır yük) | ISO VG 32, 46, 68 |
| Sistemdeki yolu | Kayıp yağlama: kullanıldıktan sonra sistemden ayrılır | Sirkülasyon: kapalı devrede döner |
"Kayıp yağlama" ifadesi önemlidir. Kızak yağı, merkezi yağlama pompasıyla kızaklara verilir ve görevini yaptıktan sonra genellikle soğutma sıvısı tankına karışır. Bu yüzden kızak yağının soğutma sıvısıyla nasıl etkileşime girdiği, tank sağlığını doğrudan etkiler.
CGLP Sınıfı ve Viskozite Seçimi
DIN 51502 standardında kızak yağları için kullanılan CGLP kısaltması, yağın özelliklerini tanımlar:
- C: Sirkülasyon yağı temel tipi
- G: Kızak (kayar yüzey) yağı
- L: Korozyon ve yaşlanmaya karşı katkılı
- P: Aşınma ve yük taşıma katkılı
Viskozite seçiminde genel eğilim, yatay kızaklar ve hafif-orta yükler için ISO VG 68, dikey kızaklar ve ağır yükler için ISO VG 220 kullanılmasıdır. Kesin seçim tezgah üreticisinin önerisine göre yapılmalıdır. Bazı tezgahlarda hem hidrolik hem kızak devresine hizmet edebilen kombine yağlar önerilir; bu durumda da yine üreticinin belirttiği şartnameye uyulmalıdır.
Hidrolik Yağı Kızakta Kullanırsanız Ne Olur?
Sahada kızak yağı bittiğinde hidrolik yağın kızak deposuna konduğuna sıkça rastlanır. Kısa vadede tezgah çalışmaya devam etse de şu sorunlar ortaya çıkabilir:
- Düşük hızda tabla hareketinde sarsıntı ve yapışma-kayma
- Dikey kızaklarda yağ filminin akıp gitmesi ve yetersiz yağlama
- Kızak yüzeylerinde hızlanan aşınma ve çizilme
- Hassas işlerde yüzey kalitesinde ve ölçü tekrarlanabilirliğinde bozulma
Tersi durumda, yani kızak yağını hidrolik sisteme koymak da sorunludur. Yapışkanlık katkıları filtreleri tıkayabilir, hava ayırma ve köpük davranışı bozulabilir. Hidrolik yağ sınıfları için hidrolik yağ sayfamıza bakabilirsiniz.
Kızak Yağlama Sistemini Kontrol Etmek
Doğru kızak yağını seçmek, yağın kızaklara doğru miktarda ulaştığından emin olmadıkça tek başına yeterli değildir. Takım tezgahlarının çoğunda kızaklar, belirli aralıklarla küçük miktarlarda yağ basan merkezi yağlama pompalarıyla beslenir. Pompa ayarı, dağıtıcı bloklar ve yağ hatları zamanla tıkanabilir veya ayarı bozulabilir.
Aşağıdaki kontroller, kızak yağlamasının sağlıklı işleyip işlemediğini anlamanıza yardımcı olur:
- Tüketim takibi: Kızak yağı deposunun ne sürede boşaldığını not edin. Ani artış aşırı yağlamaya veya kaçağa, ani azalma tıkanmaya işaret edebilir.
- Yüzey kontrolü: Kızak yüzeylerinde ince ve düzgün bir yağ filmi görülmelidir. Kuru veya renk değiştirmiş bölgeler yetersiz yağlamayı gösterir.
- Depo temizliği: Kızak yağı deposuna talaş veya soğutma sıvısı girmemesine dikkat edin.
- Doğru yağ: Depoya yalnızca tezgah için belirlenen kızak yağını koyun ve depoyu etiketleyin.
Aşırı yağlama da sorun yaratır. Gereğinden fazla basılan kızak yağı doğrudan soğutma sıvısı tankına gider, yabancı yağ yükünü artırır ve gereksiz tüketime yol açar. Pompa ayarını üreticinin önerdiği değerlere göre yapmak, hem kızakları hem de soğutma sıvısını korur.
Kızak Yağı ve Soğutma Sıvısı Uyumu
Kızaklardan süzülen yağ, er ya da geç su ile karışabilen soğutma sıvısı tankına ulaşır. Burada iki davranış söz konusudur. İyi ayrışan bir kızak yağı tank yüzeyinde toplanır ve yağ sıyırıcıyla kolayca alınır. Emülsiyona karışan bir yağ ise soğutma sıvısının dengesini bozar, konsantrasyon ölçümünü yanıltır ve bakteri gelişimine zemin hazırlar.
Bu nedenle kızak yağı seçerken kullandığınız soğutma sıvısıyla uyumunu birlikte değerlendirmek gerekir. Soğutma sıvısı tarafındaki seçenekler için soğutma sıvısı sayfamızı ve Kluthe'nin Hakuform ve Hakufluid metal işleme sıvılarını inceleyebilirsiniz.
Tezgahlarınız için uygun kızak ve hidrolik yağı belirlemek, soğutma sıvısıyla uyumu değerlendirmek ve tedarik planı oluşturmak için MAG Kimya ile iletişime geçin. Teknik ekibimiz saha koşullarınıza göre danışmanlık desteği sağlar.
Sık Sorulan Sorular
Kızak yağı yerine motor yağı kullanılabilir mi?
Önerilmez. Motor yağları kızak yüzeyleri için gereken sürtünme düzenleyici ve yapışkanlık özelliklerine sahip değildir; ayrıca deterjan katkıları soğutma sıvısıyla istenmeyen etkileşimlere yol açabilir.
Kızak yağı 68 mi, 220 mi olmalı?
Genel olarak yatay kızaklarda ISO VG 68, dikey ve ağır yüklü kızaklarda ISO VG 220 tercih edilir. Tezgah kılavuzundaki öneri her zaman önceliklidir.
Kızak yağı soğutma sıvısını neden bozar?
Kızak yağı tanka karışıp yüzeyde birikirse oksijen geçişini azaltır ve bakteriler için besin kaynağı olur. Yabancı yağın düzenli alınması ve soğutma sıvısıyla uyumlu kızak yağı seçilmesi bu riski azaltır.
CGLP ne anlama gelir?
DIN 51502'ye göre kızak yağlarını tanımlayan bir kısaltmadır. Yağın korozyon ve yaşlanmaya karşı katkılı, aşınma ve yük taşıma katkıları içeren bir kızak yağı olduğunu gösterir.
