Bor yağı karışım oranı, toplam karışım hacmi içindeki konsantre yüzdesidir ve çoğu talaşlı imalat uygulamasında %3 ile %10 arasında seçilir. Gereken konsantre miktarı "toplam hacim × hedef yüzde" ile hesaplanır. Tanktaki gerçek konsantrasyon ise refraktometre okuması, ürünün refraktometre faktörüyle çarpılarak bulunur.
Bu rehberde karışım oranının nasıl belirlendiğini, refraktometreyle doğru ölçümün adımlarını ve tankı hedef değere getirmek için kullanabileceğiniz basit hesapları örneklerle anlatıyoruz. Ürün tipleri ve genel bilgi için bor yağı sayfamıza göz atabilirsiniz.
Bor Yağı Karışım Oranı Neden Önemli?
Konsantrasyon, bor yağının neredeyse tüm performansını belirler. Oran düşük kalırsa korozyon koruması zayıflar, yağlama yetersizleşir ve bakteri gelişimi hızlanır. Bunun sonucu olarak tezgahta ve parçalarda pas, takımda erken aşınma ve tankta kötü koku görülür.
Oran gereğinden yüksek olduğunda ise konsantre tüketimi ve maliyet artar, köpürme ve cilt tahrişi riski yükselir, parçalarda yapışkan kalıntı oluşabilir. Bu nedenle "bol olsun, zarar gelmez" yaklaşımı da, "az koyalım, tasarruf edelim" yaklaşımı da uzun vadede pahalıya mal olur.
Operasyona Göre Tipik Konsantrasyon Aralıkları
Doğru oran, ürünün teknik bilgi föyünde belirtilen değerdir. Aşağıdaki tablo yalnızca genel sektör pratiğini yansıtır ve başlangıç noktası olarak düşünülmelidir:
| Operasyon | Tipik aralık | Not |
|---|---|---|
| Taşlama | %2–5 | Çoğunlukla sentetik veya yarı sentetik ürünler |
| Genel tornalama ve frezeleme | %4–7 | Emülsiyon veya yarı sentetik |
| Delme, derin delik delme | %5–8 | Yağlama ihtiyacı artar |
| Diş açma, ağır talaş kaldırma | %7–10 | Gerekirse suya karışmayan kesme yağı değerlendirilir |
İşlenen malzeme de oranı etkiler. Örneğin zor işlenen çeliklerde ve paslanmaz malzemelerde aralığın üst sınırına yakın değerler, dökme demir taşlamada ise daha düşük değerler tercih edilebilir. Operasyona göre sıvı seçimi için kesme sıvısı sayfamıza bakabilirsiniz.
Karışım Oranı Nasıl Hesaplanır?
İlk dolumda hesap oldukça basittir. Gereken konsantre miktarı şu formülle bulunur:
Konsantre (L) = Toplam karışım hacmi (L) × Hedef konsantrasyon (%) / 100
Örneğin 400 litrelik bir tankı %5 konsantrasyonla dolduracaksanız 400 × 5 / 100 = 20 litre konsantre ve 380 litre su kullanırsınız. Halk arasındaki "1'e 20" ifadesi de yaklaşık olarak %5'e karşılık gelir. Bu tür oran ifadelerinin, karışımın toplamına mı yoksa yalnızca suya mı göre söylendiğini netleştirmek gerekir; küçük farklar büyük tanklarda önemli hale gelir.
Karışımı hazırlama sırası
- Temiz bir kaba önce suyu koyun.
- Konsantreyi yavaşça ve karıştırarak suyun içine ekleyin. Suyu konsantrenin üzerine dökmeyin.
- Mümkünse dozaj pompası veya karıştırıcı kullanın; elle karıştırmada homojenliği kontrol edin.
- Hazırlanan karışımı tanka verin ve birkaç dakika sirkülasyondan sonra refraktometreyle ölçün.
Refraktometre ile Konsantrasyon Ölçümü
El refraktometresi, sıvının ışığı kırma oranını ölçer ve sonucu genellikle Brix ölçeğinde gösterir. Su ile karışabilen soğutma sıvılarında bu okuma doğrudan konsantrasyon değildir; ürüne özgü bir refraktometre faktörü ile çarpılması gerekir. Bu faktör, ürünün teknik bilgi föyünde yer alır.
Gerçek konsantrasyon (%) = Refraktometre okuması (Brix) × Ürün faktörü
Örneğin refraktometre 4,0 gösteriyor ve ürün faktörü 1,2 ise tanktaki konsantrasyon yaklaşık %4,8'dir. Faktör 1,0 olan bir üründe okuma doğrudan yüzde olarak alınabilir.
Doğru ölçüm için adımlar
- Refraktometrenin prizmasını temizleyin ve saf suyla sıfır ayarını yapın.
- Numuneyi tankın sirkülasyon halindeki bölümünden ya da memeden alın; yüzeydeki yağ tabakasından numune almayın.
- Prizmaya birkaç damla koyun, kapağı kapatın ve ışığa doğru tutarak açık-koyu sınır çizgisini okuyun.
- Okumayı ürün faktörüyle çarpın ve sonucu tarih ile birlikte kaydedin.
Tankta yoğun yabancı yağ (kızak veya hidrolik yağı sızıntısı) varsa sınır çizgisi bulanıklaşır ve okuma yüksek çıkabilir. Bu durumda önce yabancı yağı uzaklaştırmak, gerekirse titrasyon gibi alternatif yöntemlerle ölçümü doğrulamak gerekir.
Tankı Hedef Konsantrasyona Getirme
İşletmede su buharlaşır, parçalarla birlikte bir miktar karışım tanktan çıkar. Bu yüzden konsantrasyon zamanla değişir. Ölçüm sonucunuza göre iki durumla karşılaşırsınız.
Konsantrasyon düşükse
Tank hacmi sabitken hedefe ulaşmak için eklenecek saf konsantre miktarı yaklaşık olarak şu şekilde hesaplanabilir:
Eklenecek konsantre (L) ≈ Tank hacmi × (Hedef % − Mevcut %) / (100 − Hedef %)
Örneğin 500 litrelik bir tank %4 ölçüldü ve hedef %6 ise: 500 × 2 / 94 ≈ 10,6 litre konsantre eklenir. Ancak tank doluysa saf konsantre eklemek yerine, eksilen seviyeyi hedeften biraz daha yüksek konsantrasyonda hazırlanmış karışımla tamamlamak daha pratiktir.
Konsantrasyon yüksekse
Buharlaşma nedeniyle konsantrasyon yükseldiyse seviye takviyesini daha düşük oranlı bir karışımla, örneğin %1–2 ile yapabilirsiniz. Saf suyla takviye de mümkündür; ancak bunu kontrolsüz yapmak, bir sonraki ölçümde oranın aşırı düşmesine neden olabilir.
Su kalitesi ve pH ile konsantrasyon ilişkisi
Doğru oranı tutturmak, karışımın sağlıklı kalması için gereklidir ama tek başına yeterli değildir. Karışımın yüzde 90'dan fazlası su olduğu için kullandığınız suyun kalitesi de sonucu doğrudan etkiler. Çok sert su emülsiyonun kararlılığını azaltabilir, tank kenarlarında kireçli tortu ve yapışkan kalıntı oluşturabilir. Çok yumuşak su ise bazı ürünlerde köpürme eğilimini artırabilir.
pH değeri, konsantrasyonla birlikte izlenmesi gereken ikinci temel parametredir. Su ile karışabilen soğutma sıvılarının çoğu hafif alkali bir aralıkta çalışacak şekilde tasarlanır; ürününüzün hedef pH aralığını teknik bilgi föyünden öğrenebilirsiniz. Konsantrasyon düştüğünde pH da genellikle geriler. Konsantrasyon doğru olduğu halde pH düşüyorsa, bu durum çoğunlukla mikrobiyal aktivitenin arttığını gösterir.
- Karışımı her zaman aynı kaynaktan gelen suyla hazırlamaya çalışın.
- Su sertliği belirgin şekilde değişirse ürün tedarikçinize danışın.
- pH ölçümünü kalibre edilmiş bir cihazla veya uygun test şeritleriyle yapın.
Ölçüm Sıklığı ve Kayıt Tutma
Konsantrasyonun ne sıklıkla ölçüleceği tankın büyüklüğüne ve kullanım yoğunluğuna bağlıdır. Küçük tezgah tanklarında günlük, merkezi sistemlerde vardiya bazında ölçüm yaygın bir uygulamadır. Ölçümü pH takibiyle birlikte yapmak, sorunları erken fark etmenizi sağlar.
- Her tank için tarih, refraktometre okuması, hesaplanan konsantrasyon, pH ve yapılan takviyeyi not edin.
- Konsantrasyonun sürekli düştüğü tanklarda sızıntı, aşırı taşınma veya mikrobiyal tüketim olup olmadığını araştırın.
- Su sertliğinde mevsimsel değişim varsa karışımın kararlılığını gözlemleyin.
Düzenli kayıt, hem tüketimi öngörmenizi hem de sorun çıktığında nedeni hızla bulmanızı kolaylaştırır. Tank yönetimiyle ilgili daha geniş bilgi için soğutma sıvısı sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Kullandığınız ürünün refraktometre faktörünü öğrenmek, tanklarınız için ölçüm planı oluşturmak ya da Hakuform ve Hakufluid ürünleri hakkında bilgi almak için MAG Kimya ile iletişime geçin.
Sık Sorulan Sorular
Bor yağı kaç kat suyla karıştırılır?
Çoğu uygulamada karışım %3–10 konsantrasyon aralığındadır; bu da kabaca 1 ölçü konsantreye 9 ile 32 ölçü su arasına karşılık gelir. Kesin oranı ürünün teknik bilgi föyü ve operasyonunuz belirler.
Refraktometre faktörünü nereden bulurum?
Faktör ürüne özeldir ve teknik bilgi föyünde yer alır. Föyde bulamıyorsanız tedarikçinizden isteyin; başka bir ürünün faktörünü kullanmak hatalı sonuç verir.
Refraktometre neden bulanık okuyor?
En sık neden, karışıma bulaşmış yabancı yağ veya kirli prizmadır. Prizmayı temizleyin, numuneyi yüzeyden değil sirkülasyon halindeki sıvıdan alın.
Tanka sadece su eklemek doğru mu?
Ölçüm yapmadan sürekli su eklemek konsantrasyonu düşürür ve bakteri ile pas riskini artırır. Takviyeyi ölçüm sonucuna göre uygun oranda hazırlanmış karışımla yapmak daha güvenlidir.
